Lütfen Tarayıcı Sürümünüzü Yükseltiniz.
 
BÖLÜM SPONSORU Egepen Egepen

'Aizanoi' Tabelasını Atlamayın!

Denizli’den İstanbul’a dönüyorum. Yol üzerinde, Kütahya’dan geçerken “Aizanoi” yazan kahverengi tabela, ilgimi çekiyor. Çavdarhisar ilçesinde kendimi birdenbire bir antik kentin, Aizanoi’nin içinde buluveriyorum. Gittikçe daralan, asfalttan şoseye dönüşen yola giriyorum. Biraz ilerleyince kararmış olduğu halde görkeminden pek bir şey yitirmemiş,

Radikal İKİ
'Aizanoi' Tabelasını Atlamayın!

İsa’dan önce 3 bin. Ege’nin bahçeleri. Erato, Penkalas ırmağının yukarı kesiminde, tanrıça Meter Steunene’nin kutsal mağarası civarında yaşayan Friglerin su perisiymiş. Dokunduğunu suya, inciye çeviren, parmakları ipekten bir halk kahramanıymış. Bu su perisi Erato ile efsanevi kral Arkas’ın birleşmesinden Azan dünyaya gelmiş. Azan’ın çocukları, Aizanitisler, Aizanoi antik kentinin ilk kurucuları olmuş...

Denizli’den İstanbul’a dönüyorum. Yol üzerinde, Kütahya’dan geçerken “Aizanoi” yazan kahverengi tabela, ilgimi çekiyor. Çavdarhisar ilçesinde kendimi birdenbire bir antik kentin, Aizanoi’nin içinde buluveriyorum. Gittikçe daralan, asfalttan şoseye dönüşen yola giriyorum. Biraz ilerleyince kararmış olduğu halde görkeminden pek bir şey yitirmemiş, belli belirsiz bir siluet halinde sütunlu bir yapı gözüme ilişiyor. Yaklaştıkça yolun sol tarafındaki bu yapının bir tapınak olduğunu anlıyorum. Diğer tarafta dikilitaşa benzer yapılar, antik tiyatronun taş iskemlelerini görüyorum.

Aizanoi antik kentinin kökenini araştırırken, su perisi ile kralın öyküsüne inanmak durumunda kalıyorum. Zeus Tapınağı’nın çevresinde yapılan kazılarda MÖ 3000 yıllarına ait yerleşme tabakaları çıkmış. Efes’le aynı yüzyılda kurulmuş, bir anlamda Aizanoi ile Efes yaşıt kentler denilebilir. Ancak kesin kentleşme bulgularına l. yüzyılın sonlarına doğru rastlanıyor. Roma İmparatorluğu döneminde tahıl, şarap ve yün üretimi sayesinde zenginleşmiş. Erken Bizans döneminde (MS 395) Piskoposluk merkezi iken 7. yüzyıldan itibaren önemini yitirmiş. Selçuklu döneminde Çavdar Tatarları tarafından üs olarak kullanılmış (13. yy), bu yüzden Çavdarhisar adını almış.

Dünyanın ilk borsası

Gökyüzüne doğru uzanan, yüksek taşın üzerinde, Roma dilinden olmayan, fakat pek Yunanca’ya da benzetemediğim bir dil ve harflerle yukarıdan aşağı doğru yazılar iniyor. Öğreniyorum ki, günümüzden yaklaşık 1750 yıl önce inşa edilen Aizanoi binasında borsa işlemleri yapılmış. Gördüğüm, Roma İmparatoru Dioeletianus’un enflasyonla mücadele amacıyla hazırladığı mal satış bedellerinin taş bloklar üzerindeki duyurusuymuş. İşte birkaç örnek: Tahıl, kuru madde ölçeği 17.51 litre. 100 dinar/Arpa, kuru madde ölçeği 17.51 litre. 60 dinar/Piesum şarabı, Roma ölçüsü 0.347 litre, 30 dinar/En iyi kalite bal, Roma ölçüsü 0.347 litre, 40 dinar/Tavuk, 1 çifti 60 dinar/Kuru peynir, 1 çifti, 12 dinar/Bir işçinin yövmiyesi, azığıyla birlikte (günlük) 25 dinar/Kadın ve erkek köle, 16 yaşından büyük, 30.000 dinar.

Onlarca tarihi filme ev sahipliği yapabilecek zengin dekoruyla Zeus tapınağı, yapılışının üzerinden geçen binlerce yıla karşın dimdik ayakta duruyor. Göze çarpacak kadar yüksekçe bir tepenin üzerine konumlandırılmış. Yüksek dikey işlemeli, kabartmalı, yontma süslemeli, ak sütunları, üst bölümlerine doğru griye çalıyor, kararıyor. Bir bölümü yıkılmış, yan yatmış. Yanıbaşında mezar başları özenle inceden inceye tasarlanmış gömütler, lahitler dünya durdukça daima kalacakmışçasına yan yana dizilmiş. Gerçekten görülmeye, hissetmeye, değer. Tapınağın eteklerine gömülü yaşanmışlık, hayatı ve ölümü yeniden düşündürüyor.

Çevresine belli aralıklarla sütunlar diktirilmiş antik çağ caddesinde yürümek, egzotik tatlar bırakıyor. Hemen ileride büyükçe bir ceylan kabartması görüyorum. Bu da neyin nesi? Aizanoi, Frigya’ya bağlı bir şehir ve Frig kralının arması ceylan motifi, belirgince caddenin ortasına işlenmiş. Binlerce yıl önce yapılan böyle bir kabartmanın bugüne kalışı gerçekten çok şaşırtıcı. Sütunlu cadde, tapınaktan, şehrin ana köprüsünden geçerek şehir dışındaki Meter Steunene Kutsal Alanı’na giden törensel yolun bir parçasıymış.

Hâlâ kullanılan antik köprüler

Antik dönemde iki yakayı birbirine bağlayan dört köprüden ikisi bugün bile geçişe hizmet ediyor. Üzerinden geçtiğim köprü meğer 2 bin yıllıkmış! Yaya geçidi amaçlı kullanılan alçak ahşap köprü ile kemerli köprü yıkılmış, beş kemerli taş köprü günümüze dek korunagelmiş. Şehrin ana köprüsü olan bir diğer beş kemerli köprü ise şimdi de şehrin bütün trafik yükünü taşıyor. Arkeologlar köprü korkuluğunun bir kaidesi üzerindeki yazıttan açılış merasiminin MS 157 yılının Eylül ayında yapıldığını öngörüyor. Köprünün önünde sergilenen yazıt ve kabartmalı iki korkuluk taşında köprüyü bağışlayan M. Apuleius Eurykles’in deniz yolculuğu (İmparator Hadrian tarafından kurulan Panhellenion denilen Hellen Birliği’nde, MS 153-157 yılları arasında Aizanoi’yi Atina’da temsil etti) tasvir ediliyor.

Antik tiyatronun taş basamaklarının bir bölümü yerlerinden oynasa da önemli kısmı ayakta. Akustiği iyi, birkaç şarkı denemesi, karşıdan pürüzsüz biçimde duyulabildiğini doğruluyor. Stadyum ve tiyatronun ayrı ayrı sosyal organizasyon alanı olarak özgülenmesi dikkat çekici. Aizanoi’deki stadyum-tiyatro kombinasyonunun dünyada benzeri yok. 20 bin kişilik tiyatro ve 13.500 kişilik stadyum, nüfusunun yaklaşık 100-120 bin olduğu tahmin edilen Aizanoi Antik Kenti’nin dönemin önemli yerleşim yerlerinden biri olduğunun göstergesi. Stadyumun tiyatroya bakan cephesi mermer kaplı bir duvarla sınırlı. Bu aynı zamanda tiyatro sahnesinin de arka tarafının kaplaması oluyor. Mermer parçaları stadyumun kuzeyinde rahatça görülebiliyor. Bu cephe duvarının alçak kaidesi Dor denilen bir düzenle dekore edilmiş. Pencereli ilk kat üzerinde büyük kemer açıklıklı yüksek Attika katı geliyor.
Umulmadık bir şekilde karşımıza çıkıveren Aizanoi’den ayrılırken, ölümlü insanları sonsuzlaştıran ölümsüz eserlerin üzerimizde bıraktığı görsel zevkle, yaşanmışlığın dayanılmaz güzelliği ruhumuzda kalıcı izler bırakarak arkada kalıyor...

Faruk Turinay / Bilgi Üni.

http://www.yapi.com.tr/haberler/aizanoi-tabelasini-atlamayin_69655.html

Read Comment Section
İlk Yorumu Siz Yapın
Gönder

Yorumum onaylandığında e-posta ile bildir.

E-posta adresimle bültenlere abone olmak istiyorum

REKLAM VERİN

Haber gönderin Hemen haber gönderin

Sosyal Medyada Yapi.com.tr:

Abone Ol Yapı sektöründeki tüm gelişmelerden en önce siz haberdar olmak isterseniz e-bültenimize abone olun.
Bülten arşivine erişmek için tıklayın

REKLAM VERİN

Ajanda
TAMAMI » Bugünkü Etkinlikler BUGÜN:
Herhangi bir etkinlik mevcut değil!