Cumhuriyet bu yıl 85 yaşına bastı.
Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte Atatürk’ün de isteğiyle mimari bir hareket
yaşanmıştı. "Milli mimari" adını taşıyan bu hareketin özelliklerini taşıyan
binaların çoğu, bugün Cumhuriyet’in simgeleri olarak görülüyor. Jürimiz
Cumhuriyet’in modernist ve yenilikçi mimarisini en iyi yansıtan 10 binayı
seçerken listenin ilk sırasına Florya Atatürk Deniz Köşkü’nü
yerleştirdi.
Cumhuriyet’in kuruluşundan 60’lı yıllara kadar uzanan dönemde,
devlet kurumlarının binaları ön plana çıkıyor. Çünkü o dönemde ekonomik güç de
esas olarak devletin elindeydi. Özel sektör ancak 60’lardan sonra mimari
eserlerde ön plana çıktı. O nedenle listemizde de resmi kurumlar ağırlıkta; yine
de Ankara ve İstanbul’dan da birer apartman var.
Florya Atatürk Deniz Köşkü
Atatürk için İstanbul Belediyesi tarafından 1935 yılında Vedat
Tek’in öğrencisi mimar Seyfi Arkan’a yaptırıldı. Atatürk 1936’ta Haziran ve
Temmuz aylarında burada yaşadı, siyasal ve bilimsel toplantılar için köşkün
kullanılmasını özellikle istedi. En son 28 Mayıs 1938’te kaldığı bu köşkte
aralarında İngiltere Kralı VIII. Edward ve Mrs. Simpson’ın da bulunduğu önemli
konukları ağırladı. Diğer cumhurbaşkanlarının da ikamet ettiği köşk 1988’de
TBMM’ye bağlı Milli Saraylar Daire Başkanlığı’na devredildi, restore edilerek
Atatürk Müzesi haline getirildi. 1930’ların modernist mimarisini yansıtan beyaz
bina, denizden 70 metre içeride kazıklar üzerinde. İskele yoluyla da kıyıya
bağlanıyor.
Zeyrek SSK Binası
İstanbul Unkapanı’ndaki Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) Yapı
Kompleksi’nin mimarı, "Milli Mimari" akımının öncülerinden olan Sedad Hakkı
Eldem. O "devlet sanatçısı" ödülünü kazanan ilk mimardı. Ayrıca 1986 yılında Ağa
Han Mimarlık Ödülü’nü de aldı. İstanbul Zeyrek’te 1962-1964 yıllarında yapılan
SSK Kompleksi’nde, tarihsel çevreye uyum sağlayan bir mimari anlayış benimsendi.
Geleneksek Türk mimarlığının yatay çatı çizgisi, geniş saçaklar, sıraya dizilmiş
pencereler ve çıkmalar gibi öğeleri kullanıldı. Osmanlı mimarisinin
niteliklerini çağdaş bir üslupta taşıyan yapı Eldem’in en önemli eserleri
arasında gösteriliyor.